Ahmed Benaissa

Ahmed Benaïssa, Tlemcen, Cezayir’de dünyaya gelmesine rağmen, yaşam öyküsünde doğumunun Algiers’te geçtiği de vurgulanan; Franco-Cezayirli bir oyuncu olarak anılır. Ahmed Benaïssa’nın adı, Fransız ve Avrupa sahnelerinde olduğu kadar sinema dünyasında da uzun süre “öncü” ve “hassas” bir icracı olarak hatırlanır; bilinen filmleri arasında L’Arabe de yer alır. 2 Mart 1944’te doğan Benaïssa, 20 Mayıs 2022’de Cannes’da yaşamını yitirmiştir; 78 yaşındayken, Cannes’taki bir hastanede uykusunda gelişen bir pulmoner emboli nedeniyle hayata veda ettiği, gece geç saatte (4:30 civarında) ve kendini kötü hissetmesinin ardından tahliye edilerek hastaneye götürüldüğü anlatılır. Aynı dönemde 2022 Cannes Festivali’nde Goutte d’or filmine dair yoğun bir tanıtım sürecinin içinde olduğu belirtilir; cenazesi ise Cezayir’de El-Alia mezarlığına defnedilir. Çocukluğunda Nédroma’daki dini bayramlara duyduğu merak, onu her yaz tatillerini geçirdiği bu gelenekli çevrede büyüler. Henüz 9 yaşındayken Mazouna’da, başka bir çocuğun 9,5 mm’lik kamerasının karşısına geçip 1 dakika 30 saniye süren bir deneme yapar; bu gösterinin yarattığı büyü, sinemaya dair ilk içgüdülerini tetikler ve evinde, kartondan kendi küçük sinemasını kurma fikrine götürür. Daha sonra, Cezayir’de bağımsızlık faaliyetleri sonrasında serbest kaldıktan sonra Paris’e çekilen babasının yanına katılır. Oise’deki yatılı okulda, kendisine “projeksiyon sorumlusu” görevi verilir; böylece görsel anlatının mekânla kurduğu bağa daha yakından tanıklık eder. 1960-61 döneminde Lyon’da, 17 yaşındayken yerel sanat çevresinin nabzını tutar ve Théâtre de la Cité’daki etkinliklere sıkça katılır. Bu dönemde Planchon’un yönettiği Al Capone gösterisini izleyerek, sahne disipliniyle kurduğu hayranlığın somut karşılığını görür; “dazzling” diye tarif edilen bu deneyim, onun estetik pusulasını güçlendirir. 1962’de Cezayir’in bağımsızlığını kazanmasıyla birlikte Lyon Konsolosluğu, Ahmed Benaïssa’yı Cezayirli hemşehrileri için düzenlenen bir animasyon kursuna dahil eder; ardından ülkesine geri döner. Sidi Bel Abbès’te belediyeye bağlı konservatuvara girer ve Saïm El Hadj’ın yönettiği eğitim ortamında kendini geliştirir. Temmuz 1964’te Algiers’e yaptığı bir aile ziyareti sırasında, Bénaïssa Boudia ile Mustapha Kateb’i de TNA’nın (Cezayir Ulusal Tiyatrosu) girişimiyle konservatuvar mezunlarına yönelik düzenlenen eğitim programına katılmaya ikna eder. Altı aylık yoğun bir eğitimin ardından, her disiplinde birinci sıraya yerleşir. Eğitim sonrası ilk dağıtımı (ilk sahneleme/dağıtım süreci) 1966-67’de Monnaies D’Or’da, Alloula’nın liderliğinde gerçekleşir. Ardından TNA onu Fransa’da ileri düzey bir eğitim programına gönderir; daha sonra Uluslararası Tiyatro Enstitüsü’ne geçiş yapar. 1968’de Perennetti ekibiyle birlikte Jean Marie Serreau’nun topluluğunda yer alır ve Avrupa genelinde turnelere çıkar. O yılların anlatımında, sinema ile kafeterya tiyatrosunun iç içe geçtiği bir akıştan söz edilir; Ahmed Benaïssa, sahnenin farklı yüzlerinde birikimini büyütür. 1971’de yeniden Cezayir’e döndüğünde, tiyatronun içine düştüğü gerilemeye tanık olur: sahnenin ruhu boşalmış, yapılar propaganda amaçlı bir düzleme sıkışmıştır. Benaïssa, üç yıl boyunca sahnede bu iklimden uzaklaşır; ardından sinemaya yönelir ve Cezayir’de sinemanın hızlı bir gelişim evresine girdiği süreçte rotasını burada keskinleştirir. Yaklaşık on yıl boyunca hem büyük hem de küçük ekranda görünür. 1985’te tiyatroya yeniden yaklaşır; o dönem ülkedeki “metin krizi” bağlamı içinde, yöneticilik kimliğiyle öne çıkar. Önce çocuk tiyatrosu alanında çalışır ve Kalila ya da Dimna olarak anılan etkileyici bir üretime imza atar. 1996’da Sidi Bel Abbès Tiyatrosu’nun yönetimini üstlenir; ancak Kateb Yacine’nin sahneden çekilmesiyle birlikte kurumun içinde bir durgunluk yaşanmaktadır. Ahmed Benaïssa, bu boşluğu yerel ve yetenekli genç sanatçılarla yeniden canlandırır: Abbar Azzedine, Yahia Benamar, Niddal el Mellouhi ve diğer isimler bu yenilenmenin parçası olur. Bu süreçte yeniden TNA’ya döner. Onun en büyük ve en çok anılan yaratımı ise 2007 yılında ortaya çıkan El Maghara El Mounfajira’dır. Bu yapım, Yamina Méchakra’nın La Grotte Éclatée eserinden yola çıkılarak hazırlanır; uyarlaması ise Haïder Benhassine tarafından yapılmıştır. İki yılı aşkın bir zaman dilimi boyunca sahnede yalnızca üretmekle kalmaz, aynı zamanda komedyenleri oyunculuk mesleğine dair bir disiplinle eğitir: gösteriler kurar, prova düzeni oluşturur ve yetenekleri sahne diline taşır. Sinema tarafında ise Fransa ve Avrupa’daki çalışmalarında onun “ağzı” olarak anılan anlatım gücü, kesinliği ve yeteneği nedeniyle sürekli olarak tercih edildiği ifade edilir; Ahmed Benaïssa’nın ustalığı, kamera karşısında da sahnede de aynı titizlikle görünür olur.