Élie Semoun

Élie Semoun, 16 Ekim 1963’te Paris’te dünyaya gelen Fransız bir komedyen, oyuncu, yönetmen, yazar ve şarkıcıdır. Ailesi, Fas-Yahudisi ve Cezayir-Yahudisi kökenli Sefarad Yahudisi bir topluluktan gelir; bu çok katmanlı kültürel arka plan, sahnede kurduğu kimlik oyunlarının da temel taşlarından biri olur. Daha ergenliğine varmadan yazmaya yönelir: 1980 yılında, 17 yaşındayken iki ayrı şiir derlemesi ve iki oyun yazarak üretkenliğini yalnızca performans tarafıyla sınırlamayacağını daha baştan gösterir. Semoun’un televizyonla tanışması da kariyerinin erken evrelerine dayanır. 1988’den itibaren TF1’de yayımlanan Vivement lundi! adlı dizide düzenli biçimde görünür; burada, tekerlekli kızaklar üstünde at binen bir karakteri canlandırmasıyla dikkat çekmeyi başarır. Komedi dünyasındaki asıl ivmesi ise 1990’da başlar. Dieudonné M’bala M’bala ile birlikte sahneye çıktığı dönemde, birlikte yazdıkları ve yine birlikte icra ettikleri cesur eskçlerde özellikle tabu sayılan meseleleri—ırkçılık ve yoksulluk gibi—aleni biçimde irdeleyerek sert bir eleştirel ton yakalarlar. İkili, kendi bedenlerinden ve toplumsal görünümlerinden hareketle sık sık karşıtlıkları öne çıkarır; doğum/menşe, ten rengi ve din gibi alanlarda kurdukları gerilimli zıtlıklar, mizahın “rahatsız edici” ama etkili mekanizmalarına dönüşür. İkili çalışmasının ilk önemli sahne duraklarından biri 1991’de Café de la Gare olur; burada sergiledikleri ilk gösteriyle seyircinin hafızasına yerleşmeye başlarlar. 1992’de ise Arthur’un Emission Impossible programına yaptıkları bazı görünümler, onları daha geniş bir kitleye ulaştırır. Bu programlarda sergiledikleri eskçlerin özellikle yıpratıcı ve keskin tarafı fark edilir; böylece ikili, dönemin en çok konuşulan komedi oluşumlarından biri olma yolunda hız kazanır. Ardından gelen süreçte Paris’in önemli sahnelerinde art arda başarılar gelir: Le Splendid Theater, Paris’in Palais des glaces’i ve Casino de Paris gibi mekânlar, onların yükselişinin sahne vitrinleri olur. Bu yıllar boyunca Élie ile Dieudonné, 1990’ların en popüler komedi ikililerinden biri haline gelir; hem üslup hem de cesaretleriyle komedi anlayışına kendi damgalarını vururlar. Ne var ki 1997’de, sanatsal ve mali farklılıklar gerekçesiyle ikilinin yolu ayrılır. Bu ayrılık yalnızca iş bölümüyle sınırlı kalmaz; Semoun, Dieudonné’nin medyayla kurduğu ilişki biçiminden rahatsız olduğunu dile getirir. Ayrıca Semoun’un anlatısına göre, dostunun film tarafına yönelmesi ve ortaya çıkan antisemitizm tartışmaları da aralarındaki gerilimi büyütür. Bir başka kritik mesele de gelirlerin paylaşımıdır: Dieudonné’nin kariyerin finansal tarafını yönetmesine karşın Semoun, paranın adil biçimde bölünmediğini düşündüğünü açıkça kabul eder. Bu kopuş, Semoun’u sahnede yeniden tek başına var olmaya zorlayan bir kırılma noktası olur. İkili dağılınca Semoun, kendi yolunda başarılarını sürdürür. Petites Annonces d’Élie adlı yapım, ilk etapta Dieudonné ile birlikte yapılması planlanan bir gösteri fikrinden evrilmiş olsa da Semoun bu kez yanında yakın dostu oyuncu Franck Dubosc ile birlikte ilerler. Gösterinin tanıtımı da Dubosc’un Fransa’da yayımlanan Les Enfants de la télé programındaki katkılarıyla yeniden görünür hale gelir. Petites Annonces d’Élie, sahici sınıflandırılmış ilanlardan ilham alan bir çalışma olarak kurgulanır: bu ilanlar, bir minibüs içinde kayıt altına alınır ve her şey Cyprian adlı karakterin bakış açısından izleyiciye taşınır. Cyprian, “iri göğüslü sarışın” arayan, itici görünümlü bir adam olarak sahneye geldiğinde, ilanların sıradan dili ile karakterin abartılı arayışı arasında ironik bir gerilim oluşur. Semoun, bir süre sonra sahneyi yine tek kişilik bir çizgiye taşır ve Élie and Semoun başlıklı gösterisiyle geri döner. Sahne dışındaki duruşları da hayatına eşlik eden başka bir yön olur: 2001’de Paris’in belediye seçimlerinde Bertrand Delanoë’yi destekler; 2002’deki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ise Lionel Jospin’e destek verir. 2003 yılında, Fransız şarkılarından oluşan sadece Chansons adlı bir albüm yayımlar. Erken 2005’te de Franck Dubosc ve Muriel Robin ile birlikte kaleme alınan Élie Semoun se prend pour qui? başlıklı bir gösteride sahne alır; böylece komedi üretimini müzik ve tiyatro arasında akışkan bir biçimde sürdürür. Sonraki yıllarda Semoun’un, eski partneriyle ilişkisi ise kolay ve düz bir çizgi izlemez. Anlatıya göre önce gerginlik yaşanır, ardından bir uzlaşma dönemi gelir; ancak Dieudonné’nin siyasi tutumlarının yol açtığı kamuoyu tartışmaları sırasında yeniden uzaklaşırlar. Semoun, ikilinin yeniden birleşeceğine dair beklentilerin dolaştığını duysa da bunun mümkün olmadığını net biçimde söyler: “Bitti” ifadesiyle bu ihtimali kapattığını belirtir. 2012 yılında ise Dieudonné’nin kendisinin tanıdığı haliyle bugünkü hali arasında iki büsbütün farklı insan varmış gibi durduğunu, bu yüzden kafasında onları birleştirmenin mümkün olmadığını dile getirir. Bugün de Semoun’un adı, sahne komedisi geleneğinden gelen karakteriyle olduğu kadar sinema tarafında tanınan çalışmalarıyla—örneğin Ducobu et le fantôme de Saint-Potache ve Astérix - Le Royaume de Nubie gibi filmlerdeki varlığıyla—birlikte anılır.